Metoda Socjokracji

Socjokratyczna wizja „życia razem” oznacza społeczność, w której fundamentalną zasadą jest równorzędność w podejmowaniu decyzji. Każdy z członków społeczności ma prawo zgłosić swój sprzeciw, pod warunkiem przedstawienia uzasadnienia. Natomiast brak sprzeciwu oznacza przyzwolenie, zgodę na podejmowaną decyzję.

Socjokracja jest elementem systemu zarządzania, w którym prawa i interesy są jednakowo zagwarantowane wszystkim pracownikom lub obywatelom. Z założenia jej celem jest zaspokojenie potrzeb osób w danej organizacji. Ma przypominać żywy organizm (żywe organizmy zarządzają się same) w odróżnieniu od modelu mechanicznego, w którym menadżer zarządza pracownikami tak, jak mechanik obsługuję maszynę. Samo pojęcie socjokracji stworzył na początku XIX w. francuski filozof Auguste Comte na oznaczenie systemu społecznego, w którego zarządzaniu biorą udział wszyscy uczestnicy tego systemu.

W praktyce zastosował ją Kees Boeke, działacz pokojowy. Założył on szkołę Werkplaats Community School w Holandii, do której uczęszczało troje dzieci królowej Julianny. W czasie wojny napisał deklarację „Bez dyktatury”, w której przedstawił zasady funkcjonowania demokratycznej szkoły, zaczerpnięte z modelu zarządzania Stowarzyszenia Przyjaciół Quakers - Society of Friends. Jednym z uczniów tej szkoły był m.in. Gerard Endenburg, poźniejszy biznesmen, który wprowadzil socjokrację do odziedziczonej przez siebie firmy Endenburg Electrotechniek.

Istota metody

Metoda socjokracji wynika z koncepcji, że ludzie nie są tacy sami, są wyjątkowi, natomiast uzyskują równe prawa dzięki metodzie podejmowania decyzji, to jest na podstawie "zasady przyzwolenia/zgody".

Zasada ta mówi, że decyzję można podjąć tylko wówczas, gdy żaden z obecnych uczestników spotkania nie przedstawił uzasadnionego, poważnego sprzeciwu.

Zasada przyzwolenia różni się od konsensusu lub veta. Konsensus charakteryzuje się tym, że zmusza do zgody, do głosowania „za” daną decyzją. W przypadku przyzwolenia wystarczy brak sprzeciwu. Veto blokuje decyzję bez uzasadnienia. Zasada przyzwolenia wymaga zawsze mocnego uzasadnienia sprzeciwu. Istotą socjokracji jest: "zarządzanie przez przyzwolenie".

Cechy

Socjokracja to podejmowanie decyzji przez “socii” – ludzi, którzy regularnie komunikują się ze sobą i mają wspólny cel (przedrostek socio- od łacińskiego socius – uczestnik, towarzysz, sprzymierzeniec). Każdy człowiek ma glos, który nie może być zignorowany w zarządzaniu organizacją, której jest uczestnikiem. Model ten różni się od demokracji, w której rządzi „demos” grupa ludzi, którzy mogą się nie znać i mają jedynie wspólne ogólne cele np. kierowanie krajem. Większość z „demos” może zignorować mniejszość. Z kolei autokracja polega na zarządzaniu przez „auto” jedną osobę. Na przykład w tradycyjnym biznesie mamy do czynienia z autokracją. „Auto” może zignorować resztę członków organizacji.

Socjokrację można uznać za „strukturę fraktalną”, co oznacza, że ten sam wzór powtarza się na różnych poziomach w strukturze. Dlatego procedury podejmowania decyzji na najwyższym poziomie są równie jasne, co procedury na najniższym poziomie. Socjokracja nie wymaga zbyt wielu poziomów po to, by objąć dużą liczbę ludzi. Pozwala także na szybsze reagowanie na bodźce. Wszystko podlega otwartej dyskusji, np. granice wpływu dyrekcji, decyzje personalne, polityka inwestycyjna, podział zysków, a także inne sprawy. Socjokracja teoretycznie może być zaadaptowana do jakiejkolwiek organizacji lub instytucji. Nie jest strukturą organizacyjną, lecz jedynie ją uzupełnia.

Jako element zarządzania została rozwinięta przez kwakrów dla organizacji świeckich, a później przez holenderskiego biznesmena Endenburga, którego głównym celem było zagwarantowanie jednakowego głosu każdej osobie biorącej udział w podejmowaniu decyzji.

Jak funkcjonuje socjokracja

Gerard Endenburg zaproponował cztery zasady stosowane w organizacji socjokratycznej:

1. Zarządzanie przez przyzwolenie.

2. Organizacja kołowa/kręgów.

3. Podwójna reprezentacja.

4. Wybory przez przyzwolenie.

Zarządzanie przez przyzwolenie

Przyzwolenie jest zasadą podejmowania decyzji. Nie każda decyzja wymaga zasady przyzwolenia, ale wszyscy muszą dać przyzwolenie na podejmowanie decyzji za pomocą innych metod. W ten sposób wiele decyzji nie jest podejmowanych na podstawie przyzwolenia. Raczej za pomocą przyzwolenia pewne osoby lub grupy ludzi otrzymują władzę, dzięki której mogą podejmować niezależne decyzje

Organizacja według kręgów

Struktura organizacji socjokratycznej ułatwia udział wszystkich członków w procesie podejmowanie decyzji. Struktura ta jest podzielona na kręgi, wzajemnie powiązane podwójną reprezentacją. Obejmuje ona wszystkich uczestników. Każdy krąg ma swój własny cel i spełnia trzy funkcje: kierowania, działania i mierzenia (feedback).

Każdy krąg tworzy własną wizje, deklarację misji oraz cel, które muszą być dopasowane do wizji, misji i celu całej organizacji oraz do pozostałych kręgów.

Podwójna reprezentacja

Polega na wprowadzeniu dwóch reprezentantów - szefa oraz przynajmniej jednego reprezentanta pracowników - z niższego kręgu do wyższego kręgu.

Socjokratyczne wybory

Wybieranie ludzi na określoną pozycję lub do zadań dokonuje się przez zastosowanie zasady przyzwolenia po otwartej dyskusji. Dyskusja jest bardzo ważna, ponieważ odkrywa informacje o członkach kręgu.

Poza czterema głównymi zasadami, Endenburg zaproponował także zasady „gwarantujące równość”:

1. Bez tajemnic – wszystkie sprawy omawiane są w otwarty sposób.

2. Każdy ma prawo do udziału w podejmowaniu decyzji, które dotyczą jego osoby.

3. Każda decyzja może być ponownie rozważona.

4. Organizacja jest połączona także z innymi zewnętrznymi podmiotami przez zewnętrzną podwójną reprezentację. Najwyższy krąg ma zewnętrznych ekspertów jako członków. Ci eksperci pochodzą czasem z innych kręgów wewnątrz tej organizacji.

Procedura podejmowania decyzji

1. Spotkanie w kręgu

Minuta ciszy
Można ją skrócić lub wydłużyć. Jest to czas na skontaktowanie się ze sobą i jest to jasny znak, że spotkanie się zaczęło.

Runda otwarcia. Zawsze bez dyskusji. Każda osoba:

· Przedstawia się (na pierwszym spotkaniu).

· Relacjonuje ostatnie doświadczenia dotyczące tematu spotkania.

· Zgłasza pytania i punkty do omówienia.

Sprawy administracyjne. Prowadzacy spotkanie proponuje:

· Plan przerw i zakończenia.

· Plan spotkania: prosi o uzupełnienie i poprawki.

· Przedstawia raport z ostatniego spotkania: prosi o poprawki.

Prowadzacy prowadzi dyskusję na temat każdego punktu porządku.

· Sekretarz zapisuje każdą decyzję..

2. Prezentacja wniosku
Osoba prezentuje zaproponowane rozwiązanie, wniosek. Pozostali uczestnicy mogą zadawać pytania pod kierunkiem przewodniczącego spotkania.

3. Komentarze do propozycji

Uczestnicy spotkania/kręgu prezentują swoje komentarze bez ich dyskutowania. Przewodniczący spotkania kontroluje czas i dba, aby każdy zainteresowany mógł się wypowiedzieć.

4. Wniesienie poprawek i przeformułowanie propozycji przez osobę zglaszajacą wniosek.

5. Sformułowanie zastrzeżeń

Przyjecie zgłoszonych zastrzeżeń wraz z uzasadnieniem lecz bez dyskusji na ich temat.

6. Rozważenie zastrzeżeń i przeformułowanie propozycji
Dyskusja na temat poprawienia, włączenia lub wyłączenia elementów danej propozycji.

Ten punkt może być szczególnie trudny. Problem pojawia się, gdy czyjeś zastrzeżenia nie mogą być łatwo połączone z propozycją lub gdy propozycja jest obszerna i skomplikowana. W tym punkcie Gerard podkreśla odpowiedzialność przewodniczącego spotkania. Powinien on szczególnie wykazać się równym traktowaniem wszystkich uczestników.

7. Sprawdzenie, czy nie ma wiecej zastrzeżeń

Przyjęcie ostatecznych zastrzeżeń. W miarę potrzeb dyskusja i podjęcie wniosków.
Sekretarz zapisuje decyzje i kroki w celu jej realizacji.

8. Runda oceniająca
Każdy ocenia, na ile prowadzący sprawnie przeprowadził spotkanie pod względem wykorzystania czasu, zastosowania zasady przyzwolenia oraz inne komentarze. Podczas tej rundy nie ma dyskusji.

9. Minuta ciszy
Ponowne skontaktowanie się ze sobą i jest to jasny znak, że spotkanie się skonczyło.

Więcej informacji o Metodzie Socjokracji w języku angielskim znajdziecie na www.sociocratie.nl

Opracował Piotr Uzbiak